عجب تیتری ! به هر حال جمعه هفته پیش ۰۷/۰۷/۸۵ جلسه مثنوی خوانی بعد از یک تاخیر ناخواسته به خوبی و خوشی برگزار شد. نوبت من فرا رسید و من هم با استفاده از کتاب کریم زمانی  و با کمک بچه ها تفسیر ماشاءالله کان را خواندم  و تمام کردم. بحث های خوبی درگرفت بیشتر درباره منطق فازی ! این منطق فازی از آن مباحثی است که ظاهرا در اکثر علوم کاربرد دارد . البته من این را تا قبل از روز جمعه نمی دانستم ! مبحث جالبی است در فیزیک در باره انقطاع و گسست بین صفر و یک  که می تواند در فلسفه هم کاربرد داشته باشد . درباره مبحث جدید دیگری در فیزیک و ارتباط آن با فلسفه هم صحبت شد. در مجموع چیزی های تازه ای یادگرفتم. البته برخی عناصر معلوم الحال هم در این روز به جای آنکه به جمع ما بپیوندند به کوه پیمایی پرداختند که به قول شخص ظریفی باید به دنبال انگیزه ها گشت.

پ.ن: این هم یک ویژه نامه پر و پیمون درباره گرامیداشت مولانا.  

هشتصدمين سال تولد مولانا و سال 2007 فرا می‌رسد و در ايران و ساير كشورهای جهان، برنامه‌های مختلفی برای بزرگداشت مولانا اجرا می‌شود.شهركتاب مجموعه‌ درس‌گفتارهايي درباره مولوی و آثارش تدارك ديده است بقیه مطلب را در وبلاگ خبری شهر کتاب بخوانید 

پ.ن: راستی پیشنهاد شده است تا جلسه هفته آینده در خانه مصطفی برگزار شود. لطفا زودتر تکلیف ماجرا را روشن کنید و قرار و مدار بگذارید. ایمیل بزنید به گروه.

خودمانیم٬ جلسه مثنوی خوانی روز جمعه در ساعت ۱۰ صبح در منزل ما تشکیل شد و به خاطر نیامدن ناگهانی مریم که قرار بود ماجرای طوطی و بازرگان را پی گیرد به یک جلسه نیمه ادبی نیمه تخصصی نیمه خودمانی و خیلی نیمه های دیگر تبدیل شد. درباره رمان نویسی در ایران صحبت کردیم و همه چیز از وبلاگ محسن شروع شد که غم زده و تاریک می نویسد. بعد بحث از حوزه داستان نویسی و رمان سر برآورد و نزدیک به دو ساعت طول کشید. بحث خوبی بود٬ تبادل نظر  خوبی هم بود. از فکر هم آگاه شدیم و فکر می کنم اطلاعات خوبی به دست آوردم. توقع نداشته باشید که بتوانم بحث روز جمعه را جمعبندی کنم و اینجا بیاورم. ناسلامتی اینجا پایگاه مثنوی خوانی است. انشاءالله مریم جلسه بعد دو تا یکی می کند و بحث این طوطی سرگردان را پایان می دهد والا معلوم نیست به چه حوزه های دیگری سرک بکشیم و اظهار فضل نمائیم.

گزارش جلسه جمعه مورخ 09/04/85

زمان: 10 صبح  الي 12:30

مكان: منزل نسيم و بهزاد

حاضرين: نسيم-مهرناز-مريم-فاطمه-محسن-پيمان و بهزاد

غايبين:فضه و مصطفي

موضوع جلسه:

ادامه داستان طوطي و بازرگان [از تفسير قول فريد الدين عطار.....تا ابتداي بازگفتن بازرگان با طوطي... ابيات 1606 الي 1652طبق نسخه قونيه به تصحيح دكتر سروش]

ارائه كننده:

مريم

متن گزارش:

1-     ابتدا مريم با استفاده از كتاب آيين هندو و عرفان اسلامي نوشته داريوش شايگان درباره موضوع فنا صحبت كرد و فنا را بعد از مراحل محو و طمس در سومين و بالاترين مرحله عرفاني قرار داد. فنا يعني عارف در زنده بودن مي ميرد. (البته زياد بود من كوتاهش كردم)

2-     بعد مريم وارد تفسير و توضيح قسمت از تفسير قول فريد الدين عطار شد كه مبحثي است درباره آداب عرفان و ترك لذات  و به طور كلي  درباره تفاوت هاي ميان انسان كامل و انسان طالب سخن مي گويد. مولوي در اين مبحث انسان طالب را به كوشش در وادي عرفان فرا مي خواند و او را از انجام افعال انسان كامل تا قبل از رسيدن به تكامل نهي مي كند. در اينجا مريم با استفاده از تفسير فروزانفر به فرقه هاي مختلف صوفيانه كه انسان كامل را تعريف كرده اند پرداخت و به فرقه اباحيه كه انسان كامل را بري از انجام تكاليف عبادي و شرعي مي دانند اشاره كرد. [پيمان در اين قسمت بحث تاريخي فرقه اسماعيليه را به عنوان شاهدي براي فرقه اباحيه مطرح كرد كه در برخي زمان ها به اباحيگري روي مي آورده اند. ]

3-     بر سر تفسير مصرع دوم بيت هر چه گيرد علتي علت شود/كفر گيرد كاملي ملت شود بحث مفصلي درگرفت ميان محسن و پيمان. پيمان اعتقاد داشت كه وحي به انسان كامل ابلاغ مي شود و اين رفتار انسان كامل است كه مسير دين را تعيين مي كند. در اينجا موضع وحي و نزول آن به تفصيل مورد بحث ميان بچه ها قرار گرفت. محسن در دنباله اين قضيه اعتقاد داشت كه لغزش در يك محدوده فكري انسان را از آن محدوده خارج نمي كند . براي مثال : اگر كسي بگويد به خدا اعتقاد ندارم چون از خدا سخني به ميان آورده و وجود او را به رسميت شناخته پس حرجي به او نيست كه خدا را قبول نداشته باشد. پيمان  و بهزاد،  محسن را به خاطر اين مسئله به چالش كشيدند. محسن معتقد بود كه شباهت يك انسان پوچ گرا به يك انسان عارف بسيار بالاست چون هر دو به سرگشتگي رسيده اند. مهر ناز اعتقاد داشت اگرچه ممكن است شباهت هايي وجود داشته باشد اما عارف داراي آرامشي است كه مطمئناً يك پوچ گرا ندارد. 

4-     مريم سپس وارد تفسير و توضيح تعظيم ساحران مر موسي را.....اول تو اندازي عصا شد. در اينجا مولانا به شكلي بسيار جاب و البته غير قراني علت حفظ دين ساحران حفظ ادب در برابر موسي و تعارف اوليه اي مي داند كه به موسي كردند. قطع شدن پاها و دست هايشان را هم به دليل مري [ستيزه] كردن با موسي مي داند. در ادامه تاكيد مولوي بر شنيدن مريد در برابر مراد بحث جدلي ديگري را به ميان انداخت كه به هر حال جمع شد.  بحث را محسن با اين سوال آغاز كرد كه مگر مي شود تنها گوش داد و هيچ نگفت ؟ پس تكليف خلاقيت انسان چه مي شود؟ پيمان اعتقاد داشت در وادي عرفان بحث از خلاقيت مطرح نيست. مريد بايد چند وقتي را به مراد گوش بسپارد همچنانكه مولانا گفته كه نوزاد تا مدتي خاموش است  و با استفاده از قوه شنيداري قادر به سخن گفتن مي شود. مهر ناز موضوع شنيدن را از منظر روان شناسي جديد بررسي كوتاهي كرد و گفت در بحث زبان آموزي كودكان دو عقيده مطرح است: عده اي اعتقاد به شنيدن دارند و عده اي مانند نوام چامسكي ، قوه  سخن گويي را نوعي فعاليت ذهني مستقل مي دانند. پيمان در پاسخ به نظر چامسكي اعتقاد داشت اين نظر درست است. اما اين به يك قدم عقب تر مربوط است. مهم قوه سخن گفتن است و اينكه يك انسان با آن قوه در جامعه تمرين مي كند مي شنود و سپس به زبان مردم آن جامعه صحبت مي كند. محسن اما بر بحث خود اصرار كرد كه گوش كردن خلاقيت را از ميان مي برد. پيمان اعتقاد داشت بايد گوش كرد چون ممكن است حرفي را كه مي خواهي بزني گفته شود.مثل [حضرت] محمد كه خدا به او مي گويد تا گوش كند و به اين ترتيب در سطح بالاتري از انسان هاي هم عصرش قرار مي گيرد. بهزاد هم اعتقاد داشت كه نگاه محسن به مسائل امروزي است. در چارچوب عرفاني  و بر طبق آداب عرفاني مريد بايد تا مدتي  و نه براي هميشه بشنود اما نگاه محسن امروزي است و فكر مي كند كه اين كار خلاقيت را مي كشد. محسن البته مثال مولوي در تشبيه مريد به نوزاد زبان نگشوده را هم زير سوال برد چون به اعتقاد او نوزاد نمي تواند سخن بگويد پس اينكه مي گويند گوش كند بايد گوش كند چون كار ديگري از او بر نمي آيد. بهزاد معتقد بود مريد تازه كار هم چيزي در وادي عرفان نمي تواند بگويد پس بهتر است خاموش باشد.

5-     در ادامه اين قسمت  و با تاكيد مولوي بر لقمه حلال اين بحث به صورت امروزي تر ميان بچه ها رد و بدل شد. عده اي به لقمه حلال اعتقاد داشتند و عده اي هم علي رغم ظاهر منطقي آن دو دل بودند و برخي مثل محسن مخالف بودند. محسن اعتقاد داشت معيار تعيين حرام و حلال چيست آن هم در جامعه پيچيده امروز ؟ اين سوال واقعا جوابي نداشت ! اما به اتفاق اين پذيرفته شد يا من فكر مي كنم پذيرفته شد كه لقمه حرام وضع طبيعي خود را بر انسان حتي به صورت نا آگاهانه خواهد گذاشت مثل سم كه ممكن است كسي به صورت نا آگاهانه  بخورد اما مسموم مي شود.

برنامه آينده :

 زمان  و مكان اطلاع داده مي شود. مريم قرار است داستان طوطي و بازرگان را پي بگيرد.        

علی زحمت کشید و این وبلاگ را راه انداخت اما به حال خودش رها شد.  حیفم آمد حالا که او در سفر است و دسترسی هم به بچه ها ندارد و از سویی درباره جلسات هم اطلاع رسانی خوبی نمی شود٬ این وبلاگ هر چند وقت یکبار به روز نشود. از جمع مستان هم می خواهم که کمک کنند تا وبلاگ بهتر شود. در قدم اول تصمیم گرفته ام که بعد از هر جلسه گزارشی خلاصه از آن در وبلاگ گذاشته شود و برنامه جلسه بعد هم به اختصار بیاید. فکر می کنم اگر اخبار و عکسی هم از این طرف و آن طرف گیر بیاورید و برایم بفرستید ٬ وبلاگ بر و رویی خواهد گرفت.   

مطلب دیگر بر می گردد به ارتباط میان مولوی و قصه گویی ...لابد خوب می دانید که داستان‌هاي ديگران بهانه‌اي خوبي براي مولوي بود كه مضاميني كه مي‌خواهد بگويد را در قالب آنها بگنجاند. براي او اين داستان‌ها ظرف بودند،ولي او به مظروف نظر داشت.اينجادر همين زمنيه چيز هاي ديگري هم آمده است .
مجالي اگر دست داد سري بزنيد به اين وبلاگ نوپا و كم كم از نوپايي بيش از حد درش بياوريد . لابلاي وبگردي هايتان ما را هم بي نصيب نگذاريد از اطلاعات تازه ...

مولانا روز ششم ربيع الاول سال 604 هجري قمري (سي ام سپتامبر 1207 ميلادي) در بلخ به دنيا آمد. پدرش واعظ سرشناس شهر، بهاءالدين محمد معروف به بهاء ولد بود.

بهاء ولد (پدر مولانا) مدرس و واعظي بود خوش بيان و خطيب، جلال الدين محمد (مولانا) به روايتي 14 ساله بود كه پدرش بهاء ولد براثر رنجش خوارزمشاه يا خوف از سپاه مغول شهر بلخ را ترك گفت و قصد حج كرد و به جانب بغداد رهسپار شد چون به نيشابور رسيدند شيخ عطار خود به ديدن مولانا بهاء الدين آمد. كتاب اسرار نامه خود را به جلال الدين محمد هديه داد و به پدرش گفت: «زود باشد كه پسر تو آتش در سوختگان عالم زند.» پس از چندي بهاء الدين ولد و خاندانش به شهر قونيه كوچ كردند و دراين شهر كه در آن زمان جزء ولايت روم شرقي بود اقامت گزيدند.

عبدالرحمن جامي مينويسد:

« بخط مولانا بهاءالدين ولد نوشته يافته اند که جلال الدين محمد در شهر بلخ شش ساله بوده که روز آدينه با چند کودک ديگر بر بامهاي خانه هاي ما سير ميکردند. يکي از آن کودکان با ديگري گفته باشد که بيا تا از اين بام بر آن بام بجهيم. جلال الدين محمد گفته است: اين نوع حرکت از سگ و گربه و جانوران ديگر مي آيد، حيف باشد که آدمي به اينها مشغول شود، اگر در جان شما قوتي هست بيائيد تا سوي آسمان بپريم. و در آن حال ساعتي از نظر کودکان غايب شد، فرياد برآوردند، بعد از لحظه اي رنگ وي دگرگون شده و چشمش متغير شده باز آمد و گفت: آن ساعت که با شما سخن مي گفتم ديدم که جماعتي سبز قبايان مرا از ميان شما برگرفتند و بگرد آسمان ها گردانيدند و عجايب ملکوت را به من نمودند؛ و چون آواز فرياد و فغان شما برآمد بازم به اين جايگاه فرود آوردند.» گويند که در آن سن در هر سه چهار روز يکبار افطار مي کرد.

بهاء الدين در سخن گفتن و انديشيدن مانند پسرش مولانا، انسان لحظه ها و يا به قول معروف " ابن الوقت " بود. مولانا از قرار معلوم مثنوي خود را در جلسات متوالي به مريد خود حسام الدين چلبي ديکته مي کرد. اين مثنوي مسلماً نه معاني قرآني يا تجلي عالم بالا، بلکه صرفاً مفاهيمي به شمار ميرفت که به او الهام مي شد.

پس از وفات وي، مولانا جلال الدين محمد كه در اين هنگام 24 ساله بود به وصيت پدر يا به خواهش مريدان بر جاي پدر نشست و بساط وعظ و افادت بگسترد و شغل فتوي و تزكيه را رونق داد.

آشنايي با شمس تبريزي:

زندگي مولانا پس از آشنايي با شمس تبريزي دگرگون گشت، شمس الدين محمد بن علي بن ملك داد،‌ معروف به شمس تبريز شوريده اي از شوريدگان روزگار خود بود. او در سال 642 به قونيه وارد شد و در سال 643 از قونيه بار سفر ببست و به دمشق پناه برد و بدين سان مولانا را در آتش هجران گداخت. مولانا پس از آگاهي از اقامت شمس در دمشق نخست با غزل ها، نامه ها و پيام ها از او خواستار بازگشت او شد و پسر خود را با جمعي از ياران به جستجوي شمس به دمشق فرستاد و پوزش و پشيماني و عذرخواهي مردم را از رفتار خود با او بيان داشت. شمس اين دعوت را پذيرفت و به سال 644 به قونيه بازگشت. اما بار ديگر با جهل و خودخواهي مردم و تعصب عوام روبرو شد و ناگزير به سال 645 از قونيه گريخت.

شمس و افادات معنوي او در مولانا سخت اثر كرد. مولانا قبل از ملاقات با شمس مردي زاهد و متعبد بود و به ارشاد طالبان و توضيح اصول و فروع دين مبين مشغول. ولي پس از آشنايي با اين مرد كامل ترك مجالس وعظ و سخنراني را ترك گفت و در جمله صوفيان صافي و اخوان صفا درآمد و به شعر و شاعري پرداخت و اين همه آثار بديع از خود به يادگار گذاشت.

شمس، مولانا را با افق ديگري از معنويت و عرفان آشنا كرد و روح او را در آسمانهاي برتر به پرواز درآورد. به دم او بود كه خرمن وجود مولانا مشتعل شد و هر چيز غير از دوست رنگ باخت و «ماسوي الله» ذات فاني خود را آشكارتر نمايان ساخت.

مولانا باز در پي او روان شد و كوي به كوي، برزن به برزن به دنبال گمشده خود بود ولي نشانه اي از او نيافت و در اين ميان سر به شيدايي برآورد و غزليات خود را با نام او مزين ساخت. بيشترين غزليات آتشين سوزناك ديوان شمس دست آورد همين لحظات است:

عجب آن دلــبر زيــبا كجــا شــد؟                    عجب آن سرو خوش بال كجا شد؟

ميان ما چــو شمــعي نــور مــيداد                  كجا شد اي عجب بي ما كجا شد؟

بــرو بر ره بـــپرس از رهگـــذران                     كه آن هــمراه جــان افزا كجا شد؟

چو ديــوانه همي  گردم به صحـرا                   كه آهــو اندرين صحرا كجــا شد؟

دو چشم من چو جيحون شد ز گريه               كه آن گوهر در اين دريا كجا شد؟

به هر تقدير شمس تبريزي كه مولانا با عشق سوزان او را مي پرستيد با غيبت ناگهاني خود، مولوي را بيش از پيش به جهان عشق و هيجان سوق داد و از مسند وعظ و تدريس به محفل وجد و سماع رهنمون شد و خود چنان مي گويد:

زاهـــد بود تـــرانه گويـــم كردي                   سر دفتر بزم و باده جويم كردي

سجـــاده نشين با وقـــاري بـــودم               بــازيچه كودكـــان كويــم كـردي

روز يكشنبه پنجم جمادي آلاخر سال 672 هـ.ق مولانا بدرود زندگي گفت. خرد و كلان مردم قونيه حتي مسيحيان و يهوديان نيز در سوگ وي زاري و شيون كردند. جسم پاكش در مقبره خانوادگي در كنار پدر در خاك آرميد، ‌بر سر تربت او بارگاهي است كه به «قبه خضراء» شهرت دارد.

آثار مولانا:

مثنوي معنوي، غزليات شمس تبريزي، رباعيات، فيه مافيه، مكاتيب، مجالس سبعه و ...

منابع:

 ـ زندگينامه شاعران ايران به كوشش ليلا صوفي/ 1379

ـ مثنوي/ جلد اول/ به كوشش دكتر محمد استعلامي استاد زبان و ادب فارسي/ 1372
بهاء ولد ( والد مولانا جلال الدين رومي ) / نوشته فريتس ماير و ترجمه مهر آفاق بايبوردي / انتشارات سروش

به روايت از سايت موسسه پژوهشي حكمت و فلسفه ايران

علي آرام